Sosyal Bilgiler, öğrencilerin en az önemsediği ama yazılı haftasında en çok zorlandığı derslerden biridir. Çoğu öğrenci bu dersi bir akşamda ezberlenecek bir metin gibi görür. Yeni programda ise yazılı soruları giderek daha fazla yorum, karşılaştırma ve kendi cümlesiyle açıklama istiyor; ezberlenen metin bu sorularda yetmiyor.
Bu yazıda 5, 6 ve 7. sınıf öğrencileri için Sosyal Bilgiler'i kalıcı biçimde öğrenmenin yolunu anlatıyoruz. 8. sınıfta bu dersin yerini alan T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük için ise LGS İnkılap Tarihi nasıl çalışılır yazımıza bakabilirsiniz.
Yeni Programda Ne Değişti?
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ile birlikte ara sınıflarda yazılı sınavların açık uçlu sorulara ağırlık verdiğini maarif modelinde yazılılar yazısında anlatmıştık. Sosyal Bilgiler'de bu, şu anlama geliyor: öğrenciden bir olayın tarihini yazması değil, o olayın neden önemli olduğunu açıklaması; bir kavramın tanımını değil, günlük hayattan bir örnekle ilişkilendirmesi bekleniyor.
Sınıflara göre ünite başlıklarını 6. sınıf ve 7. sınıf sosyal bilgiler yazılarında ayrıntılı olarak verdik.
Adım 1: Kavramlarla Başlayın
Sosyal Bilgiler'in her ünitesi bir avuç anahtar kavram üzerine kuruludur: kültür, miras, hak, sorumluluk, ekonomi, göç, iklim gibi. Ünite başında bu kavramlar bir kâğıda yazılmalı ve her birinin yanına öğrencinin kendi cümlesiyle bir açıklama ve bir örnek eklenmelidir. Tanımı kitaptan kopyalamak değil, kendi diline çevirmek önemlidir.
Adım 2: Haritayı Metnin Parçası Sayın
Coğrafya konularında harita, metnin süsü değil kendisidir. Bir bölgenin iklimi, bir ticaret yolunun güzergâhı ya da bir medeniyetin yayılışı çalışılırken haritaya bakmadan geçilmemelidir. Etkili bir alıştırma şudur: boş bir haritaya, çalışılan konudaki yerleri kitaba bakmadan işaretlemek, sonra kontrol etmek.
Adım 3: Tarih Konularında Zaman Çizelgesi
Tarih konuları tek tek ezberlendiğinde birbirine karışır. Bunun çaresi ünite boyunca büyüyen bir zaman çizelgesidir: olaylar sırasıyla bir şerit üzerine yazılır, her olayın yanına bir neden ve bir sonuç eklenir. Olayları sıralamak ve neden-sonuç ilişkisi kurmak, hem ara sınıflardaki yazılılarda hem 8. sınıftaki İnkılap Tarihi dersinde en çok işe yarayan beceridir.
Adım 4: Kendi Cümlesiyle Anlatma
Sosyal Bilgiler çalışmanın en güçlü aracı, konuyu kitaba bakmadan birine anlatmaktır. Anlatırken takılınan yer, yazılıda da takılınacak yerdir. Açık uçlu sorulara hazırlanmanın en doğrudan yolu da budur: öğrenci her alt başlık için iki üç cümlelik bir cevap yazmayı alışkanlık hâline getirirse, yazılıda boş kâğıda bakıp ne yazacağını düşünmez.
Ders notlarının bu anlatımı destekleyecek biçimde nasıl tutulacağını ders notu nasıl tutulur yazısında anlattık.
Adım 5: Güncel Hayatla Bağlantı
Sosyal Bilgiler, dersin konusu ile öğrencinin yaşadığı dünya arasında köprü kurulduğunda kalıcı olur. Haberlerde geçen bir kavram, bir aile gezisinde görülen tarihi bir yapı ya da mahalledeki bir sorun, derste öğrenilen konunun somut bir örneğidir. Yeni programın yazılı soruları da tam olarak bu bağlantıyı kurmayı istiyor.
Adım 6: Kısa ve Aralıklı Tekrar
Sosyal Bilgiler için uzun çalışma seanslarına gerek yoktur. Okulda işlenen konuyu aynı gün 15 dakika tekrar etmek, hafta sonunda kavram listesine ve zaman çizelgesine göz atmak, yazılı haftasında yığılmayı önler. Kalıcı öğrenme için kullanılabilecek hafıza tekniklerini hafıza teknikleri yazısında bulabilirsiniz.
Yazılı Haftasında Ne Yapılmalı?
- Kavram listesini baştan sona okuyup her kavram için bir örnek söyleyin.
- Zaman çizelgesini kapatıp olayları sırasıyla yeniden yazmayı deneyin.
- Ünitenin her alt başlığı için olası bir açık uçlu soru yazın ve iki üç cümleyle cevaplayın.
- Haritalı konularda boş harita alıştırmasını bir kez daha yapın.
Sınıflara Göre Kısa Notlar
5. sınıfta öğrenci Sosyal Bilgiler'le ilk kez ayrı bir ders olarak ve yeni bir yazılı biçimiyle karşılaşır; bu yılın asıl kazanımı kavram listesi ve kendi cümlesiyle yazma alışkanlığıdır. 6. sınıfta coğrafya ve tarih konuları derinleşir, harita ve zaman çizelgesi alışkanlığı burada kurulmalıdır. 7. sınıfta ise konular 8. sınıftaki İnkılap Tarihi'ne zemin hazırlar; neden-sonuç ilişkisi kurma becerisi bu yıl sağlamlaştırılırsa ertesi yıl LGS hazırlığı çok daha kolay ilerler.
Sonuç
Sosyal Bilgiler bir akşamda ezberlenecek bir ders değil, kavramların, haritanın ve olaylar arasındaki ilişkilerin anlaşılmasıyla kalıcı olan bir derstir. Kavram listesi, harita alıştırması, zaman çizelgesi, kendi cümlesiyle anlatma, güncel hayatla bağlantı ve kısa aralıklı tekrar; bu altı adım yeni programın yazılılarına da doğrudan hazırlar. Arc Akademi'de ara sınıf öğrencilerine birebir online derslerle yeni programa uygun çalışma düzenini birlikte kuruyoruz; ücretsiz tanışma görüşmesi için bize ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Sosyal Bilgiler ezber dersi mi?
Hayır. Kavramları ve temel bilgileri bilmek gerekir, ancak yeni programda yazılı soruları yorum, karşılaştırma ve kendi cümlesiyle açıklama istiyor. Ezberlenen metin bu sorularda yetmez; konuyu anlayıp anlatabilmek gerekir.
Sosyal Bilgiler yazılısına nasıl hazırlanılır?
Kavram listesini örneklerle gözden geçirmek, zaman çizelgesini kapatıp olayları yeniden sıralamak, her alt başlık için olası bir açık uçlu soruyu iki üç cümleyle cevaplamak ve haritalı konularda boş harita alıştırması yapmak en verimli hazırlıktır.
Sosyal Bilgiler için günde ne kadar çalışılmalı?
Okulda işlenen konuyu aynı gün yaklaşık 15 dakika tekrar etmek ve hafta sonunda kavram listesine kısa bir göz atmak çoğu öğrenci için yeterlidir. Düzenli kısa tekrar, yazılı haftasındaki uzun ezber seanslarından çok daha kalıcıdır.
Sosyal Bilgiler dersinde birebir destek ister misiniz?
Uzman eğitmenlerimizle Sosyal Bilgiler dersindeki eksikleri kapatın, notları yükseltin.