Bazı öğrenciler sınavdan önceki akşam konuyu ezberler, sınavda da makul bir not alır. Ama bir hafta sonra aynı konuyu sorduğunuzda neredeyse hiçbir şey hatırlamaz. Ya da tanımı kelimesi kelimesine söyleyebilir, ama 'bunu kendi cümlelerinle anlatır mısın?' dediğinizde susar. Bu tablo, ezberin anlamanın yerini aldığını gösterir.
Bu yazıda ezber ile anlama arasındaki farkı, yeni programda ezberin neden daha az işe yaradığını ve çocuğunuzun ezberden anlamaya geçmesine yardım edecek altı yöntemi anlatıyoruz.
Ezber Her Zaman Kötü mü?
Hayır. Çarpım tablosu, bazı tarihler, İngilizce kelimeler, formüller ezberlenmesi gereken bilgilerdir ve ezber bunlar için doğru bir yöntemdir. Sorun, ezberin anlamanın yerini aldığı durumlardır: öğrencinin bir kavramın tanımını bilip ne anlama geldiğini bilmemesi, bir kuralı söyleyip uygulayamaması.
Ayrım basittir: bilgi bir 'gerçek' ise (Ankara'nın başkent olması) ezberlenebilir; bilgi bir 'ilişki' ise (neden mevsimler oluşur) anlaşılmalıdır. Anlaşılması gereken bir bilgi ezberlendiğinde, soru biraz farklı sorulduğu anda işe yaramaz.
Yeni Programda Ezber Neden Daha Az İşe Yarıyor?
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde öğrenme çıktıları 'bilir' yerine 'yorumlar', 'açıklar', 'çıkarımda bulunur' gibi ifadelerle yazılıyor. Yazılılarda açık uçlu sorular ağırlık kazandı; öğrenciden bilgiyi kendi cümleleriyle ifade etmesi, bir olayı açıklaması ya da bir görüşü gerekçelendirmesi isteniyor. Test sorusunda tanıdık bir seçeneği işaretleyebilen ezberci öğrenci, açık uçlu soruda boş kâğıtla karşı karşıya kalıyor. Yeni programa göre çalışma yöntemi için Maarif Modeline göre nasıl ders çalışılmalı yazımıza bakabilirsiniz.
Ezberci Çalışmanın İşaretleri
- Tanımları kelimesi kelimesine söylüyor ama kendi cümleleriyle anlatamıyor.
- Soru kitaptaki örnekten biraz farklı olduğunda çözemiyor.
- Sınavdan sonra kısa sürede unutuyor.
- Çalışırken sürekli sesli tekrar ediyor ama soru çözmüyor.
- 'Neden?' sorusuna 'öyle yazıyor' diye cevap veriyor.
1. Kendi Cümlesiyle Anlatma
En etkili yöntem budur. Çocuğunuz bir konuyu çalıştıktan sonra kitabı kapatıp size, bir kardeşine ya da hayali bir öğrenciye anlatsın. Anlatamadığı yer, anlamadığı yerdir. Bu yöntemin gücü, öğrencinin kendi eksiğini kendisinin fark etmesidir.
2. 'Neden?' Sorusunu Sormak
Bir bilgiyi öğrendikten sonra 'Neden böyle?' diye sormak, öğrenciyi ilişkiyi düşünmeye zorlar. 'Kış aylarında hava neden soğuk?' sorusuna 'çünkü kış' diye cevap veren öğrenci konuyu ezberlemiştir; 'çünkü Güneş ışınları daha eğik geliyor' diyen öğrenci ise anlamaya başlamıştır.
3. Örnek Üretmek
Öğrencinin bir kavrama kendi örneğini bulması, kavramı anladığının en güçlü işaretlerinden biridir. 'Fiziksel değişime evden bir örnek verir misin?', 'Kesirlerin günlük hayatta nerede kullanıldığını söyler misin?' gibi sorular, kitaptaki örneği ezberlemekten öteye geçmeyi sağlar.
4. Kavram Haritası Çizmek
Özellikle fen bilimleri ve sosyal bilgilerde, konudaki kavramları birbirine bağlayan bir harita çizmek, bilgiler arasındaki ilişkileri görünür kılar. Ezberci öğrenci bilgileri bir liste gibi tutar; kavram haritası ise bunları bir ağa dönüştürür. Kavram haritasının sosyal bilgilerde kullanımı için ortaokul sosyal bilgiler nasıl çalışılır yazımıza bakabilirsiniz.
5. Soru Çözerek Çalışmak
Konuyu yalnızca okumak ya da tekrar etmek, bilginin tanıdık gelmesini sağlar ama kullanılabilir hâle getirmez. Her çalışma oturumunun sonunda o konudan birkaç soru çözülmeli; özellikle farklı biçimde sorulmuş sorular, bilginin gerçekten anlaşılıp anlaşılmadığını gösterir.
6. Aralıklı Tekrar
Sınavdan önceki akşam yapılan yoğun ezber kısa sürede unutulur. Aynı konuyu birkaç gün arayla tekrar etmek (öğrendiği gün, iki gün sonra, bir hafta sonra) bilgiyi kalıcı hâle getirir. Bu tekrarlar uzun olmak zorunda değil; 10-15 dakikalık kısa tekrarlar yeterlidir. Hafıza teknikleri için öğrenciler için hafıza teknikleri yazımıza bakabilirsiniz.
Velinin Rolü
Ezberden anlamaya geçişte velinin en büyük katkısı, doğru soruları sormaktır. 'Ezberledin mi?' yerine 'Bana anlatır mısın?', 'Neden böyle?', 'Bir örnek verir misin?' sorularını sorun. Çocuğunuz anlatırken düzeltmek yerine dinleyin; anlatamadığı yeri fark etmesi yeterlidir.
Ne Zaman Destek Gerekir?
Bazı öğrencilerde ezber, anlamadığı konular karşısında geliştirdiği bir savunma yöntemidir: konuyu anlamadığı için en azından tanımları ezberleyip sınavı geçmeye çalışır. Bu durumda sorun çalışma yönteminde değil, konunun temelindeki bir eksikliktedir. Birebir bir derste öğretmen öğrencinin konuyu nerede kavrayamadığını görebilir ve o noktadan yeniden kurabilir. Konu eksiği değil de çalışma yöntemi sorunluysa, koçluk çalışma alışkanlıklarının değişmesine yardım eder. Ayrıntılar için online özel ders ve öğrenci koçluğu sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Ezber ile anlama arasındaki fark nedir?
Ezber, bilgiyi olduğu gibi hatırlamaktır; anlama ise bilginin neden öyle olduğunu bilmek ve onu farklı durumlarda kullanabilmektir. Ezberleyen öğrenci tanımı söyleyebilir, anlayan öğrenci kendi cümleleriyle açıklayabilir ve örnek verebilir.
Yeni müfredatta ezber işe yaramıyor mu?
Bazı bilgiler için ezber hâlâ gereklidir, ama Maarif Modeli'nde öğrenme çıktıları yorumlama, açıklama ve çıkarımda bulunma üzerine yazıldığı ve yazılılarda açık uçlu sorular ağırlık kazandığı için yalnızca ezbere dayalı çalışma eskisinden daha az işe yarıyor.
Çocuğumun konuyu anlayıp anlamadığını nasıl anlarım?
Konuyu kitabı kapatıp kendi cümleleriyle anlatmasını, neden sorusuna cevap vermesini ve kendi örneğini üretmesini isteyin. Bunları yapabiliyorsa konuyu anlamıştır; yalnızca tanımı tekrar edebiliyorsa ezberlemiştir.
Düzenli koçluk desteğiyle verimi artırın
Haftalık koçluk görüşmeleriyle çalışma planı, motivasyon ve zaman yönetimi konularında birebir destek alın.