Akşam sekiz. Ödevin var mı diye soruyorsunuz, yok cevabını alıyorsunuz. Saat ona doğru çantadan yapılmamış bir defter çıkıyor ve ev bir anda geriliyor. Bu sahne o kadar yaygındır ki, ortaokul velisiyle yapılan neredeyse her ilk görüşmede bir biçimde konuşulur.
Ödev direnci genellikle tembellik olarak okunur, oysa çoğu zaman başka bir şeyin belirtisidir. Bu yazıda direncin gerçek nedenlerini ayırt etmenin yolunu, ödev saatini kavgasız sabitlemenin düzenini ve yanında oturmalı mıyım sorusunun sınıf sınıf cevabını anlatıyoruz.
Ödev Kavgası Neden Büyür?
Çünkü ödev, akşamın en kötü saatine sıkışır. Okuldan yorgun gelen çocuk, önce dinlenmek ister; veli de akşam yemeğinden sonra hesabı sorar. Böylece ödev, günün en yorgun ve en gergin anında masaya gelir. Aynı iş, saat farkı yüzünden iki katı zaman alır ve iki katı tartışma çıkarır.
İkinci sebep, ödevin belirsiz olmasıdır. Ödevini yap cümlesi çocuk için net bir iş tarifi değildir. Kaç sayfa, hangi ders, ne kadar sürecek belli değilse başlamak zorlaşır. Belirsiz iş, ertelemeyi davet eder.
Üçüncü sebep ise en sık gözden kaçandır: çocuk ödevi yapamıyordur. Konuyu anlamadığı için başlayamaz, başlayamadığı için erteler, ertelediği için de yapmak istemiyor gibi görünür. Aradaki fark önemlidir, çünkü ikisinin çözümü birbirinin tam tersidir.
Önce Ayırın: Yapamıyor mu, Yapmak İstemiyor mu?
Bunu anlamanın en hızlı yolu, çocuğun yanına oturup ödevin ilk sorusunu birlikte okumaktır. Soruyu okuduğunda ne yapacağını biliyor ama üşeniyorsa mesele düzendir. Soruyu okuduğunda ne istendiğini anlamıyorsa mesele akademiktir.
İkinci bir ipucu derslere göre dağılımdır. Direnç bütün derslerde aynıysa büyük ihtimalle alışkanlık ve düzen sorunudur. Direnç yalnızca matematikte ya da yalnızca Türkçede yoğunlaşıyorsa, orada kapanmamış bir konu vardır.
Üçüncü ipucu süredir. Yirmi dakikalık bir ödev bir buçuk saat sürüyorsa bu, isteksizlikten çok, her soruda takılmaktan kaynaklanıyor olabilir. Süreyi ölçmek, tahmin etmekten çok daha güvenilirdir; bir hafta boyunca ödevin başlangıç ve bitiş saatini bir kâğıda yazın, tablo kendiliğinden ortaya çıkar.
Ödev Saatini Sabitleyin
Ödevin saatini her gün yeniden pazarlık etmek, kavganın kendisini üretir. En etkili çözüm, saati bir kez birlikte belirleyip sonra tartışma dışı bırakmaktır. Okuldan gelince bir ila iki saat boşluk, sonra sabit bir ödev bloğu çoğu evde iyi çalışır.
Saati çocukla birlikte belirlemek uyumu ciddi biçimde artırır. Ona iki seçenek sunun: yemekten önce mi, yemekten sonra mı? Seçim hissi, dayatılan programın iki haftada terk edilmesini önler.
Bloğun uzunluğu sınıfa göre değişir. Ortaokulda ödev ve günlük tekrar için gerçekçi süreler 5. sınıfta yarım saat civarındayken 8. sınıfta iki saate kadar çıkar; sınıf sınıf aralıkları ayrıca yazdık: ortaokulda günde kaç saat ders çalışılmalı.
Yanında Oturmalı mısınız?
Bu sorunun tek bir cevabı yok, sınıfa göre değişiyor. 5. sınıfta çoğu çocuk için yakında olmak işe yarar; ama yanında oturmak ödevi birlikte yapmak demek değildir. Aynı odada, kendi işinizi yaparak bulunmak yeterlidir.
6 ve 7. sınıfta hedef, kademeli olarak uzaklaşmaktır. Başlangıçta odaya girin, ilk soruyu birlikte okuyun, sonra çıkın. Yirmi dakika sonra bir kez uğrayın. Bu düzen hem çocuğu yalnız bırakmaz hem de bağımlılık kurmaz.
8. sınıfta ise yanında oturmak çoğu zaman ters teper. Bu yaşta kontrol hissi direnç üretir. Burada veli rolü, ödevin yapılıp yapılmadığını izlemek değil, haftalık planın işleyip işlemediğine bakmaktır.
Ortak kural şudur: sorularını siz çözmeyin. Çözülen soru o akşamı kurtarır, ertesi günkü yazılıya hiçbir katkı sağlamaz. Takıldığı yerde yapılacak doğru şey, soruyu çözmek değil, benzer bir örneği birlikte bakıp asıl soruyu ona bırakmaktır.
Bitirmenin Tanımını Netleştirin
Ödev bitti cümlesi, çoğu evde tartışmalı bir cümledir. Çocuk için bitirmek, sayfayı doldurmaktır; veli için bitirmek, doğru yapılmış olmaktır. Bu iki tanım çakıştığı sürece akşam kavgası sürer.
Basit bir çözüm, ödev bloğunun sonuna beş dakikalık bir kontrol adımı koymaktır. Bu adımda üç şeye bakılır: eksik kalan soru var mı, yanlış yapılan soru işaretlendi mi, yarın için hazırlanacak bir şey var mı. Bu beş dakika, çoğu ailede tartışmaların yarısını ortadan kaldırır.
Yanlış yapılan soruları işaretlemek özellikle önemlidir. Çözülen soru sayısı değil, anlaşılan yanlış sayısı ilerlemeyi belirler. Yanlışlarını hiç geri dönüp bakmayan bir öğrenci aynı konuda aylarca aynı hatayı tekrar eder.
Ödül ve Ceza Neden İşe Yaramıyor?
Kısa vadede işe yarar, uzun vadede bozar. Ödev karşılığında telefon süresi vermek, ödevi kendiliğinden değersiz bir iş hâline getirir: kimse değerli bulduğu bir şey için pazarlık etmez. Birkaç hafta içinde de fiyat yükselir, aynı ödev için daha büyük ödül istenir.
Cezanın sorunu ise başka: ceza korkusuyla yapılan ödev, gözetim kalktığı anda durur. Sınav döneminde asıl ihtiyacınız olan şey ise gözetimsiz çalışabilen bir öğrencidir.
İşe yarayan şey, ödülün kendisi değil düzenin kendisidir. Sabit saat, net iş tarifi ve kısa bir kontrol adımı, birkaç hafta sürdürüldüğünde ödev bir tartışma konusu olmaktan çıkıp günün sıradan bir parçasına dönüşür. Bu, ödülden çok daha kalıcıdır.
Öğretmene Ne Zaman Haber Verilmeli?
Ödev yükü sürekli olarak çocuğun kapasitesinin üzerindeyse ya da her akşam iki saati aşıyorsa, bu bilgi öğretmen için değerlidir. Veliler çoğu zaman şikâyet gibi görüneceğinden çekinir; oysa öğretmen sınıfın evde ne kadar sürede bitirdiğini çoğu zaman bilmez.
Görüşmeye giderken somut bilgiyle gitmek işi kolaylaştırır: hangi gün, hangi ders, ne kadar sürdü. Bir haftalık süre kaydı, bu görüşmeyi tahminden çıkarıp veriye dayandırır. Veli toplantısında ne sorulacağını ayrıca ele aldık: veli toplantısında öğretmene ne sorulmalı.
Sonuç
Ödev direnci çoğu zaman tembelliğin değil, üç şeyin belirtisidir: yanlış saat, belirsiz iş tarifi ve kapanmamış bir konu. Önce yapamıyor mu yapmak istemiyor mu sorusunu ayırın, sonra ödev saatini bir kez belirleyip tartışma dışına çıkarın, sonunda beş dakikalık bir kontrol adımı ekleyin. Ödül ve ceza yerine düzenin kendisine yatırım yapmak, birkaç hafta içinde akşamların tonunu değiştirir. Arc Akademi olarak direncin altında akademik bir boşluk olduğu durumlarda ücretsiz seviye tespitiyle başlıyor, birebir online derslerde o konuyu kapatıyor ve haftalık koçluk görüşmeleriyle ödev düzeninin oturmasını takip ediyoruz.
Sıkça Sorulan Sorular
Ödevini yapmadığında öğretmene söylemeli miyim?
Tek seferlik unutmalar için gerekmez. Ancak ödev sürekli yapılmıyorsa ya da her akşam iki saati aşıyorsa öğretmenin bunu bilmesi işe yarar. Görüşmeye hangi gün, hangi ders ve ne kadar sürdü bilgisiyle gitmek konuşmayı şikâyetten çıkarıp çözüme çevirir.
Ödev yaparken yanında oturmam gerekir mi?
Sınıfa göre değişir. 5. sınıfta aynı odada bulunmak işe yarar, 6 ve 7. sınıfta ilk soruyu birlikte okuyup çekilmek daha doğrudur, 8. sınıfta ise yanında oturmak çoğu zaman direnç üretir. Her durumda soruları velinin çözmemesi gerekir.
Ödev karşılığında telefon ya da oyun süresi vermek doğru mu?
Kısa vadede işe yarar ama uzun vadede ödevi pazarlık konusu hâline getirir ve birkaç hafta içinde istenen ödül büyür. Daha kalıcı olan yol, sabit bir ödev saati ve net bir iş tarifiyle düzeni kurmaktır.
Ödev kaç dakika sürmeli?
Ortaokulda ödev ve günlük tekrar için gerçekçi süreler 5. sınıfta yarım saat civarında başlar, 8. sınıfta iki saate kadar çıkar. Yirmi dakikalık bir ödevin bir buçuk saat sürmesi genellikle isteksizliği değil, her soruda takılmayı gösterir.
Çocuğunuz için doğru başlangıcı yapın
Ücretsiz deneme dersi ve danışmanlıkla çocuğunuza en uygun programı birlikte belirleyelim.