Fen bilimleri, ortaokulda en çok yanlış anlaşılan derstir. Öğrenci konuyu anlatır, tanımları bilir, defterinde her şey vardır; ama soruya gelince yapamaz. Veli bunu dikkatsizliğe yorar, öğrenci de sınav kaygısına.
Gerçek sebep genellikle daha basittir: fen sorularının önemli bir bölümü bilgiyi değil, bilginin uygulanmasını ölçer. Deney düzeneğinin yorumlanması, grafiğin okunması, iki durumun karşılaştırılması. Ezberlenmiş bir tanım bu soruların hiçbirini tek başına çözmez. Bu yazıda fen özel dersinin kime gerektiğini, derste neye odaklanılması gerektiğini ve ezberden anlamaya geçişin nasıl olacağını anlatıyoruz.
Konuyu Biliyor Ama Soruyu Yapamıyor
Bu cümle fen dersinin özetidir. Ayırt etmenin hızlı bir yolu var: öğrenciye konuyu anlattırın, sonra o konudan bir soru sorun. Anlatırken akıcı, soruda tıkanıyorsa bilgi vardır, bağlantı yoktur.
Bağlantı eksikliği üç yerde görünür. Birincisi, kavramın günlük hayattaki karşılığının kurulmamış olmasıdır; basıncı tanımlayabilen ama ince topuklu ayakkabının neden battığını açıklayamayan öğrenci gibi. İkincisi, iki değişken arasındaki ilişkinin yönünün bilinmemesidir. Biri artarken diğeri ne olur sorusunun cevabı yoksa grafik soruları kaybedilir. Üçüncüsü, deneyde neyin sabit tutulduğunun anlaşılmamasıdır.
Bu üçü fen netlerinin büyük kısmını açıklar ve üçü de konu anlatımıyla değil, soru üzerinden konuşarak kurulur. İyi bir fen dersinin ayırt edici özelliği budur: öğretmen yalnızca anlatmaz, sorar.
Fen Özel Dersi Kime Gerekir?
Fen notu iyi ama denemede neti düşük olan öğrenciye gerekir. Bu tablo neredeyse her zaman ezber ile uygulama arasındaki açıktır ve fark edilmediğinde 8. sınıfta ciddi net kaybına döner.
Matematiği zayıf olan öğrenciye gerekir. Fen bilimlerinin bir bölümü doğrudan işlem gerektirir; kuvvet, basınç, yoğunluk ve elektrik gibi konularda matematik eksiği doğrudan fen netini düşürür. Bu iki dersi ayrı ayrı düşünmek yaygın bir hatadır; matematik tarafını ortaokul matematik özel ders yazısında ele aldık.
Deney ve grafik sorularında sistematik olarak kaybeden öğrenciye gerekir. Bu sorular öğretilebilir bir kalıba sahiptir ve ders bu tipe odaklandığında birkaç hafta içinde belirgin biçimde düzelir.
Son olarak, çok fazla konu birikmiş öğrenciye gerekir. Fen, ortaokulda ünite sayısı en yüksek derslerden biridir ve bir kez geri kalındığında tek başına toparlamak zordur.
Derste Neye Odaklanılmalı?
Birinci odak, kavramın kendi cümlesiyle ifade edilmesidir. Öğrenci tanımı kitabın cümlesiyle değil kendi cümlesiyle söyleyebiliyorsa öğrenmiştir. Bu, derste beş dakikada yapılabilecek en güçlü kontroldür.
İkinci odak karşılaştırma sorularıdır. Fen sorularının çoğu iki durumu karşılaştırır: hangisinde daha fazla, hangisi daha hızlı, hangisi değişmez. Her konunun sonunda iki üç karşılaştırma sorusu çözmek ezberi uygulamaya çevirir.
Üçüncü odak deney kurgusudur. Bağımlı değişken, bağımsız değişken ve kontrol edilen değişken üçlüsü bir kez oturduğunda deney soruları neredeyse otomatik hâle gelir. Deneyin öğrenmedeki yerini fen bilimlerinde deneyin önemi yazısında ayrıca anlattık.
Dördüncü odak görsel okumadır: grafik, tablo, şema. Öğrenciden önce grafiği yorumlamasını, sonra soruyu okumasını istemek çoğu öğrencide anında fark yaratır.
Evde Çalışma Düzeni
Fen, defter üzerinden değil soru üzerinden tekrar edilmesi gereken bir derstir. En yaygın hata konuyu tekrar okuyup çalıştım saymaktır; okumak tanıdıklık hissi verir, bu his de bilme sanılır.
İşleyen düzen şudur: konu bitince o konudan yirmi soru, bir hafta sonra aynı konudan on soru daha. İkinci turda yapılan yanlışlar, gerçekten kalıcı olmayan yerleri gösterir.
Bir de yanlış defteri gerekir; ama soruyu değil, yanlışın sebebini yazan bir defter. Bilgi eksiği mi, soruyu yanlış okuma mı, işlem hatası mı? Bu üç kategori üç ayrı çözüm gerektirir ve ayırmadan çalışmak aynı hatayı aylarca tekrarlatır.
8. Sınıfta Fen: Neyin Peşinden Gidilmeli?
Sekizinci sınıfta fen, LGS sayısal bölümün en belirleyici derslerinden biridir. Burada özel dersin işi ikiye ayrılır: birikmiş alt sınıf konularını kapatmak ve güncel üniteleri sınav formatında çalıştırmak.
Alt sınıf konularının hepsini kapatmaya çalışmak çoğu zaman gereksizdir; sınavda karşılığı olan zincirler seçilir. Hangi ünitenin ne kadar ağırlık taşıdığına dair çerçeveyi LGS konuları ve soru dağılımı yazısında bulabilirsiniz.
Bu sınıfta deneme analizi de dersin parçası olmalıdır. Fen netleri dalgalanmaya en açık netlerdir; tek bir denemeye bakarak karar vermek yerine üç denemenin ortalamasına bakmak daha doğrudur.
Sonuç
Fen bilimlerinde başarı, bilinen konu miktarıyla değil bilginin soruya bağlanabilmesiyle ölçülür. Konuyu anlatabilen ama soruyu yapamayan öğrencide yapılacak iş, konuyu bir kez daha anlatmak değil; kavramı kendi cümlesine çevirtmek, karşılaştırma sorularıyla çalıştırmak ve deney ile grafik okumayı öğretmektir. Arc Akademi olarak fen derslerinde ücretsiz seviye tespitiyle başlıyor, öğrencinin bilgi mi bağlantı mı kaybettiğini ayırıyor ve birebir online derslerde eksiği doğrudan soru üzerinden kapatıyoruz. Özel ders sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Fen notu iyi ama deneme neti düşük, sebebi ne olabilir?
Genellikle ezber ile uygulama arasındaki açıktır. Okul yazılıları büyük ölçüde tanımları ve işlenen örnekleri ölçerken deneme soruları bilginin uygulanmasını ister: grafik okuma, deney yorumlama, iki durumu karşılaştırma. Bu tip sorular ayrıca çalışılmadığında not ile net arasındaki fark büyür.
Fen için özel ders mi, daha çok soru çözmek mi gerekir?
Yanlışların sebebine bağlıdır. Yanlışlar bilgi eksikliğinden geliyorsa ders gerekir; soruyu yanlış okuma veya işlem hatasından geliyorsa daha çok soru ve düzenli bir yanlış defteri yeterli olabilir. Sebebi ayırmadan artırılan soru sayısı aynı hatayı tekrarlatır.
Fen dersinde matematik eksiği sorun olur mu?
Evet. Kuvvet, basınç, yoğunluk ve elektrik gibi konular doğrudan işlem gerektirir; matematikteki eksik doğrudan fen netine yansır. Bu durumda iki dersi ayrı ayrı değil bağlantılı planlamak gerekir.
Deney ve grafik sorularında ilerleme ne kadar sürer?
Bu tip sorular öğretilebilir bir kalıba sahip olduğu için en hızlı sonuç alınan başlıktır. Bağımlı, bağımsız ve kontrol edilen değişken ayrımı oturduğunda birkaç hafta içinde belirgin düzelme görülür.
Birebir özel ders desteği ister misiniz?
Uzman eğitmenlerimizle ortaokulun tüm derslerinde birebir özel ders imkânı sunuyoruz.