5. sınıf fen bilimlerinin ilk yazılısı genellikle yılın ilk ünitesi Gökyüzündeki Komşularımız ve Biz'i, bazı okullarda ikinci ünite Kuvveti Tanıyalım'ın başını kapsar. Ünite görsel ve ilgi çekicidir; ama öğrencilerin yarısının karıştırdığı bir kavram çifti barındırır: dönme ve dolanma. Kesin kapsamı ders öğretmeni ve okulun yıllık planı belirler; aşağıdaki liste kasım başına kadar genellikle işlenmiş olan konulara dayanır.
Kapsamdaki Konular
- Güneş'in yapısı ve özellikleri, Güneş'in kendi ekseni etrafında dönmesi
- Ay'ın özellikleri, Ay'ın kendi ışığının olmaması
- Ay'ın evreleri ve oluşumu
- Dünya ve Ay'ın dönme ve dolanma hareketleri
- Okula göre: kuvvet ve kuvvetin ölçülmesi, dinamometre
Ünitelerin tamamı: 5. sınıf fen bilimleri yeni müfredat konuları.
Açık Uçlu Örnek Sorular
Soru 1: Dönme hareketi ile dolanma hareketi arasındaki farkı bir örnekle açıklayınız. Cevap: Dönme, bir gök cisminin kendi ekseni etrafında dönmesidir; Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesi gece ve gündüzü oluşturur. Dolanma ise bir gök cisminin başka bir gök cismi etrafında dolaşmasıdır; Ay'ın Dünya etrafında dolanması buna örnektir.
Soru 2: Ay'ın evreleri neden oluşur? Cevap: Ay'ın kendi ışığı yoktur, Güneş'ten aldığı ışığı yansıtır. Ay, Dünya etrafında dolanırken Güneş'ten ışık alan yüzünün Dünya'dan görünen kısmı değişir; bu yüzden Ay'ı farklı şekillerde görürüz.
Soru 3: Ay'ın başlıca evrelerini sırasıyla yazınız. Cevap: Yeni ay, ilk dördün, dolunay, son dördün. Bu ana evreler arasında hilal ve şişkin ay görünümleri de görülür. Evrelerin bir döngüsü yaklaşık bir ay sürer.
Soru 4: Güneş'in de kendi ekseni etrafında döndüğünü bilim insanları nasıl anlamış olabilir? Bir tahmin yazınız. Örnek cevap: Güneş'in yüzeyindeki lekelerin günler içinde yer değiştirdiğini gözlemleyerek. Bu tür soruda tek bir doğru cümle beklenmez; gözleme dayalı mantıklı bir gerekçe puan alır.
Yeni programda yazılılar büyük ölçüde açık uçlu sorulardan oluşuyor: öğrenci cevabı kendisi yazıyor ve çözüm yolundan ya da gerekçesinden kısmi puan alabiliyor. Bu formatın mantığını Maarif Modelinde açık uçlu yazılılar yazısında anlattık.
En Sık Karıştırılan Noktalar
- Dönme ve dolanmayı karıştırmak.
- Ay'ın ışık kaynağı olduğunu sanmak.
- Ay'ın evrelerini Dünya'nın gölgesiyle açıklamak. Dünya'nın gölgesi Ay tutulmasını açıklar, evreleri değil; tutulmalar 6. sınıfta işlenir.
Nasıl Çalışılmalı?
Bu ünite okuyarak değil canlandırarak öğrenilir. Bir top kendi etrafında çevrilir, sonra masanın etrafında dolaştırılır: dönme ve dolanma farkı bir dakikada oturur. Karanlık bir odada bir el feneri ve bir topla Ay'ın evreleri gösterilebilir. Fende deneyin yerini fen bilimlerinde deneyin önemi yazısında anlattık.
- Her kavram için bir cümlelik tanım ve bir örnek yazın.
- Ay'ın evrelerini bir daire şeklinde kendiniz çizin.
- Her gün iki açık uçlu soruya yazılı cevap verin.
Sonuç
5. sınıf fen ilk yazılısının merkezinde Güneş, Ay, Ay'ın evreleri ve dönme-dolanma ayrımı vardır. Kavramları canlandırarak öğrenen ve cevabını gerekçesiyle yazan öğrenci bu yazılıda zorlanmaz. Tüm derslerin kapsamı: 5. sınıf 1. dönem 1. yazılı konuları.
Arc Akademi olarak 5-8. sınıf öğrencilerine birebir online özel ders ve koçluk veriyoruz. Yazılı öncesinde kapsamdaki konuları birebir tekrar ediyor, açık uçlu soru formatında yazma alıştırması yaptırıyoruz. Öğrencinizin durumunu ücretsiz tanışma görüşmesinde birlikte değerlendirebilir, ayrıntıları özel ders sayfamızda inceleyebilirsiniz.
Son güncelleme: 25 Eylül 2026. Tema ve ünite adları MEB'in Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programlarına dayanmaktadır (tymm.meb.gov.tr). Yazılı tarihleri ve kapsamı okul tarafından duyurulur; ortak yazılı sınavlar için MEB'in yayımladığı kılavuzu esas alınız.
Sıkça Sorulan Sorular
5. sınıf fen 1. yazılıda hangi konular çıkar?
Genellikle Gökyüzündeki Komşularımız ve Biz ünitesi kapsama girer: Güneş'in özellikleri, Ay'ın özellikleri, Ay'ın evreleri, dönme ve dolanma hareketleri. Bazı okullarda Kuvveti Tanıyalım ünitesinin başı da eklenir.
Dönme ve dolanma arasındaki fark nedir?
Dönme, bir gök cisminin kendi ekseni etrafında dönmesidir; Dünya'nın dönmesi gece ve gündüzü oluşturur. Dolanma, bir gök cisminin başka bir gök cismi etrafında dolaşmasıdır; Ay'ın Dünya etrafında dolanması buna örnektir.
Ay'ın evreleri neden oluşur?
Ay'ın kendi ışığı yoktur, Güneş'ten aldığı ışığı yansıtır. Ay, Dünya etrafında dolanırken Güneş'ten ışık alan yüzünün Dünya'dan görünen kısmı değiştiği için Ay'ı farklı şekillerde görürüz.
Fen Bilimleri dersinde birebir destek ister misiniz?
Uzman eğitmenlerimizle Fen Bilimleri dersindeki eksikleri kapatın, notları yükseltin.