Paragraf Sorularında Zorlanan Ortaokul Öğrencisi Ne Yapmalı?

'Paragraf sorularını yapamıyor' cümlesi, aslında birbirinden çok farklı beş sorunu tek başlık altında toplar. Bir öğrenci metindeki kelimeleri bilmediği için zorlanır, bir diğeri kelimeleri bilir ama uzun cümleleri takip edemez. Bir başkası metni anlar ama soru kökünü yanlış okur. Her biri farklı bir çalışma gerektirir.

Paragraf çözümünün genel tekniklerini paragraf çözüm teknikleri yazımızda anlatmıştık. Bu yazıda önce çocuğunuzun zorluğunun kaynağını bulmayı, sonra kaynağa göre çalışmayı anlatıyoruz.

Zorluğun Beş Kaynağı

1. Kelime Dağarcığı

Metinde bilmediği kelimeler çok olduğunda öğrenci anlamı kurmakta zorlanır. Bu özellikle bilgilendirici metinlerde ve eski dilli şiirlerde belirgindir.

Nasıl anlaşılır: Paragrafı okuttuktan sonra 'bilmediğin kelimelerin altını çiz' deyin. Yüz kelimelik bir metinde beş altıdan fazla kelime çiziliyorsa kaynak budur.

2. Uzun Cümleleri Takip Edememe

Öğrenci kelimeleri bilir ama bir cümle uzadığında, araya yan cümleler girdiğinde, cümlenin başını sonuna bağlayamaz.

Nasıl anlaşılır: Paragraftan uzun bir cümle seçin ve 'bu cümle ne diyor, kendi sözlerinle söyle' deyin. Cümlenin yalnızca son kısmını ya da bir parçasını anlatıyorsa kaynak budur.

3. Soru Kökünü Yanlış Okuma

Öğrenci metni anlar ama soru 'ulaşılamaz' diyorken 'ulaşılır' diye okur ya da 'ana düşünce' sorusunda 'yardımcı düşünce' işaretler.

Nasıl anlaşılır: Yanlış yaptığı soruları tekrar okutun. 'Aa, değildir diyormuş' gibi tepkiler veriyorsa kaynak budur.

4. Çeldiriciye Düşme

Öğrenci metni anlar, soruyu doğru okur, ama iki şık arasında kalır ve yanlış olanı seçer. Genellikle metinde geçen kelimeleri içeren ama metnin söylemediği bir şeyi söyleyen şıkka yönelir.

Nasıl anlaşılır: Yanlışlarının çoğunda 'ben de ona karar veremedim, iki şık arasında kaldım' diyorsa kaynak budur.

5. Süre

Öğrenci doğru çözüyor ama çok yavaş. Testte son sorulara ulaşamıyor ya da acele ettiği son sorularda yanlış yapıyor.

Nasıl anlaşılır: Süresiz çözdüğünde başarısı yüksek, süreli çözdüğünde belirgin şekilde düşüyor.

Kaynağa Göre 30 Günlük Çalışma

Çoğu öğrencide bir iki kaynak öne çıkar. Aşağıdaki çalışmalardan yalnızca çocuğunuz için geçerli olanları seçin.

Kelime Sorunu İçin

• Her gün 20 dakika kitap okuma. Kitap öğrencinin seviyesinin biraz üstünde olmalı.
• Okurken bilinmeyen kelimeler bir deftere yazılır; önce bağlamdan tahmin edilir, sonra sözlükten bakılır.
• Haftada bir, defterdeki kelimelerle beş cümle kurulur.
• 30 günün sonunda defterde 60-80 yeni kelime olur. Bu kelimelerin çoğu bir sonraki metinde tanıdık gelir.

Uzun Cümle Sorunu İçin

• Her gün bir paragraftan en uzun iki cümle seçilir ve öğrenci bu cümleleri daha kısa cümlelere böler.
• 'Kim, ne yaptı, neden, sonuç ne?' soruları her uzun cümleye sorulur.
• Sesli okuma: Uzun cümleleri sesli okumak, cümlenin yapısını takip etmeyi kolaylaştırır.

Soru Kökü Sorunu İçin

• Her soruda önce soru kökü okunur, olumsuz ifadeler ('değildir', 'ulaşılamaz', 'yoktur') daire içine alınır.
• Sonra metin okunur, sonra soru kökü bir kez daha okunur.
• 30 gün boyunca bu alışkanlık her soruda uygulanır. Bu kadar basit bir değişiklik, bu türdeki hataların büyük kısmını ortadan kaldırır.

Çeldirici Sorunu İçin

• İki şık arasında kalındığında her şık için 'bu, metinde nerede söyleniyor?' sorusu sorulur ve metinde karşılığı gösterilir.
• Karşılığı gösterilemeyen şık elenir. Metinde geçen kelimeleri içermek, metnin söylemesi anlamına gelmez.
• Yanlış yapılan sorularda 'neden bu şık yanlış' açıklaması yazılır. Çeldiricinin mantığını anlayan öğrenci ona tekrar düşmez.

Süre Sorunu İçin

• Önce doğruluk, sonra hız. Süre çalışmasına başlamadan önce süresiz çözümde başarının yüksek olduğundan emin olun.
• Günde 10 paragraf sorusu, her gün süre biraz kısaltılarak çözülür.
• Metni okumadan önce soru köküne bakma alışkanlığı, metinde neyin arandığını bildirdiği için süreyi kısaltır.
• Takılınan soruda bir buçuk dakikadan fazla kalmadan geçme stratejisi çalışılır.

Okuduğunu Anlama Temel Sorunsa

Bazı öğrencilerde sorun paragraf sorusundan daha geniştir: günlük okumada da anlamakta zorlanırlar. Bu durumda paragraf sorusu çalışmak yerine okuma becerisinin kendisi üzerinde çalışmak gerekir. Bunun nasıl yapılacağını çocuğum okuduğunu anlamıyor yazımızda anlattık.

Paragraf becerisi yalnızca Türkçe dersini ilgilendirmez. LGS'de ve yeni nesil sorularda matematik ve fen soruları da uzun metinlerle gelir. Paragrafta güçlenen öğrenci tüm derslerde güçlenir. Bu bağlantı için yeni nesil sorular nasıl çözülür yazımıza bakabilirsiniz.

Sonuç

Paragraf sorularında zorlanan bir öğrenciye 'daha çok paragraf çöz' demek genellikle işe yaramaz. Önce zorluğun kaynağını bulmak gerekir: kelime, uzun cümle, soru kökü, çeldirici ya da süre. Kaynağa uygun 30 günlük bir çalışma, rastgele yüzlerce paragraf çözmekten çok daha hızlı sonuç verir.

Arc Akademi'de Türkçe derslerinde öğrencinin paragraf zorluğunun kaynağını ilk derste tespit ediyor ve çalışmayı buna göre planlıyoruz. Ayrıntılar için ortaokul Türkçe özel ders yazımıza bakabilirsiniz.

Türkçe dersinde birebir destek ister misiniz?

Uzman eğitmenlerimizle Türkçe dersindeki eksikleri kapatın, notları yükseltin.