Bazı öğrenciler ders çalışmıyor değildir; sadece bir kısmına çalışır. Matematiğe iki saat oturur, Türkçe kitabını açmaz. Fen bilimlerinde sınıfın en iyilerinden biridir, sosyal bilgilerde geçer not peşindedir. Veli için bu tablo kafa karıştırıcıdır, çünkü ortada bir çalışmama sorunu yoktur; ortada bir dağılım sorunu vardır.
Ders seçiciliği ortaokulda çok yaygındır ve tek başına kötü bir işaret değildir. Ancak kontrolsüz bırakıldığında, sevilmeyen derslerdeki boşluk birikir ve iki üç yıl sonra kapatılması çok daha zor bir tabloya dönüşür. Bu yazıda seçiciliğin altında ne olduğunu ve dengeyi kavga etmeden nasıl kuracağınızı anlatıyoruz.
Neden Bazı Derslere Hiç Oturmuyor?
En yaygın sebep, sevmemek değil, yapamamaktır. Bir derste geride kalan öğrenci o derse oturduğunda başarısızlık hissiyle karşılaşır; çalıştıkça iyi hissettiren derse yönelmek ise doğal bir tercihtir. Yani çoğu durumda sıralama şudur: önce zorlanma gelir, sonra sevmeme.
İkinci sebep öğretmen ilişkisidir ve bu yaşta sanılandan çok daha belirleyicidir. Ortaokul öğrencisi dersi çoğu zaman öğretmenle özdeşleştirir. Bir öğretmenle kurulan olumsuz ilişki, o dersin bir yıl boyunca kenara itilmesine yol açabilir.
Üçüncü sebep geri bildirim hızıdır. Matematikte bir soruyu doğru çözmek anında bir başarı hissi verir; Türkçede paragraf çalışmasının karşılığı haftalar sonra görünür. Hızlı geri bildirim veren dersler, çocuğun ilgisini doğal olarak daha çok çeker.
Hangi Durumda Müdahale Gerekir?
Her seçicilik sorun değildir. Bir derse diğerlerinden daha çok ilgi duymak, ileride bir yönelimin de habercisi olabilir. Müdahale, şu üç işaretten biri varsa gerekir.
- İhmal edilen derste notlar düşme eğiliminde: tek bir düşük not değil, iki dönem üst üste gerileyen bir çizgi.
- İhmal edilen ders, temel derslerden biri: Türkçe ve matematik, diğer tüm derslerin altında çalışır. Bu ikisindeki boşluk sadece kendi dersinde kalmaz.
- Öğrenci o derse başlamayı sürekli erteliyor: ertelemenin kendisi, sevmemekten çok yapamamanın işaretidir.
Bu üçü yoksa, sıkı bir müdahale yerine hafif bir dengeleme yeterlidir. Her dersi eşit sevdirmek gibi bir hedef zaten gerçekçi değildir.
Sevilmeyen Derse Başlamayı Kolaylaştırmak
Başlamak, bu tabloda en zor adımdır. Öğrenci sevmediği dersin başına oturduğunda ilk beş dakikada kaçma isteği duyar. Bu yüzden çözüm, süreyi uzatmak değil, başlangıcı kolaylaştırmaktır.
En işe yarayan yöntem, sevilmeyen dersi güne ilk iş olarak koymak ve süreyi kısa tutmaktır. Yirmi dakika, her gün, tartışmasız. Kısa ve sabit bir blok, uzun ama düzensiz bir çalışmadan çok daha fazla iş görür.
İkinci yöntem, sevilen dersi ödül olarak konumlandırmaktır. Önce yirmi dakika Türkçe, sonra sevdiği matematik. Bu sıralama, çocuğun günün kolay kısmını hedef olarak görmesini sağlar ve zor kısmı ertelemeyi engeller.
Üçüncü yöntem, sevilmeyen dersi tek başına bırakmamaktır. Türkçe paragraf çalışmasını matematik probleminin okunmasıyla birlikte ele almak, iki dersi de aynı beceriye bağlar ve derse bakışı değiştirir.
Notlara Değil, Konulara Bakın
Sevilmeyen derste yapılacak ilk iş, o dersin tamamını değil, hangi konuda kopulduğunu bulmaktır. Ders sevilmiyor demek, kapatılamayacak kadar büyük bir sorun gibi görünür; oysa çoğu öğrencide altta üç dört konu vardır.
Bunu bulmanın pratik yolu, son iki yazılıyı yan yana koymak ve yanlışların hangi konularda toplandığına bakmaktır. Konu bazlı bakmak hem sorunu küçültür hem de çocuğa somut bir hedef verir: dersin tamamı değil, üç konu.
Bir konu kapandığında derse bakış da değişir. Sınıfta ilk kez parmak kaldırabilen çocuk, o derse bir daha aynı mesafeyle yaklaşmaz. Çalıştığı hâlde ilerlemeyen öğrenci tablosunu ayrıca ele aldık: çocuğum ders çalışıyor ama notları yükselmiyor.
Karne ve LGS Açısından Riski
Ortaokulda ders seçiciliğinin iki somut maliyeti vardır. Birincisi karne ortalamasıdır: yıl sonu başarı puanı tüm derslerin ortalamasından oluştuğu için tek bir dersteki düşüş tabloyu aşağı çeker.
İkincisi LGS tarafıdır. Sınav belirli derslerden belirli sayıda soru içerir ve her dersin ağırlığı vardır. Bir dersi tamamen ihmal eden öğrenci, en güçlü olduğu dersteki netlerle bu kaybı kapatamaz, çünkü her dersin soru sayısı sınırlıdır.
Bu iki maliyet, ders seçiciliğine erken müdahale etmenin en somut gerekçesidir. 5 ve 6. sınıfta yirmi dakikayla çözülebilen bir boşluk, 8. sınıfta haftalarca sürecek bir telafi işine dönüşür.
Veli Olarak Ne Yapmamalı?
Sevmediği dersi konuşmanın merkezine koymayın. Her akşam Türkçe çalıştın mı sorusu, o dersi evdeki gerginliğin adı hâline getirir ve direnci artırır.
Sevdiği dersi kısıtlamayın. Matematiğe çok çalışıyorsun, biraz da Türkçeye ayır demek makul görünür ama uygulamada tek çalışma isteğini de söndürür. Denge, sevdiğinden almakla değil, sevmediğine küçük ve sabit bir yer açmakla kurulur.
Son olarak yetenek dili kullanmayın. Sen sayısalcısın, sözelin zaten zayıf gibi cümleler çocuğa hazır bir gerekçe verir ve ihmali kalıcı hâle getirir. Ortaokul, bu tür etiketlerin konması için çok erken bir dönemdir.
Sonuç
Ders seçiciliği çoğu zaman sevme meselesi değil, yapabilme meselesidir: öğrenci kendini iyi hissettiren derse yönelir. Müdahale kararını üç işarete göre verin — notlarda süregelen düşüş, ihmal edilen dersin temel derslerden biri olması ve sürekli erteleme. Çözüm, sevilmeyen derse her gün kısa ve sabit bir blok açmak ve o dersin tamamı yerine üç dört konuya odaklanmaktır. Arc Akademi olarak ücretsiz seviye tespitinde bu konu haritasını çıkarıyor, birebir online derslerle ihmal edilen dersteki boşluğu kapatıyor ve haftalık koçluk görüşmelerinde dengenin korunmasını takip ediyoruz.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuğumun sadece bir derse ilgi duyması normal mi?
Ortaokulda yaygındır ve tek başına sorun değildir. Müdahale, ihmal edilen derste notlar süregelen biçimde düşüyorsa, ihmal edilen ders Türkçe ya da matematik gibi temel derslerden biriyse veya öğrenci o derse başlamayı sürekli erteliyorsa gerekir.
Sevmediği derse günde ne kadar ayırmalı?
Kısa ve sabit bir blok yeterlidir: her gün yirmi dakika, tercihen çalışma saatinin başında. Uzun ama düzensiz çalışmalar bu tabloda işe yaramaz, çünkü asıl zorluk süre değil başlamaktır.
Sevdiği derse ayırdığı süreyi kısmalı mıyım?
Hayır. Sevilen dersten kısmak, çoğu zaman var olan tek çalışma isteğini de söndürür. Denge, sevdiğinden almakla değil, sevmediğine küçük ve sabit bir yer açmakla kurulur.
Sen sayısalcısın demek zararlı mı?
Ortaokul yaşında bu tür etiketler çocuğa ihmali meşrulaştıran hazır bir gerekçe verir ve boşluğu kalıcı hâle getirir. Bu dönemde ders yönelimi henüz oturmamıştır; etiket yerine hangi konuda tıkandığını konuşmak daha işe yarar.
Düzenli koçluk desteğiyle verimi artırın
Haftalık koçluk görüşmeleriyle çalışma planı, motivasyon ve zaman yönetimi konularında birebir destek alın.